Veelgestelde vragen over de gereglementeerde boekenprijs

 

Wat is de gereglementeerde boekenprijs? Waarom is er een gereglementeerde boekenprijs nodig?​

De gereglementeerde boekenprijs (GBP) komt er op vraag van de sector om de boekenmarkt, die het al vele jaren niet makkelijk heeft, te ondersteunen. 

  • De oorzaak van de moeilijke positie van onze boekensector ligt onder meer bij de sterke concurrentie tussen kleine boekhandels, ketens, supermarkten en buitenlandse spelers, waarbij steeds meer uitzonderlijke kortingen worden gegeven. Zo kan er een neerwaartse prijsspiraal ontstaan die een normaal rendement voor de kleinere boekhandel met een ruim en divers boekenaanbod moeilijk maakt. Dit kan niet enkel de positie van de boekhandel maar ook van de boekenproducent in gevaar brengen. 
  • Uitgevers en boekhandels dienen te kunnen rekenen op een voldoende marge om een breed en divers assortiment te behouden.

De invoering van een GBP is geen economische maar een culturele maatregel. Met de invoering van de GBP beschouwen we het boek eerst en vooral als een cultuurproduct en pas in ondergeschikte orde als een handelsproductUiteraard heeft de GBP wel een economische impact op de boekensector.

Het invoeren van een GBP moet dus in eerste instantie bijdragen tot een divers en breed beschikbaar aanbod aan boeken, door tijdens een bepaalde periode via een gereglementeerde prijs de marges – ook op de ‘bestsellers’ – te garanderen. Op die manier krijgen zowel de uitgevers als boekhandels meer ruimte om te investeren in het aanhouden en/of uitbreiden van een zeer divers en kwalitatief aanbod.

Daarnaast verwacht men dat de GBP de kwaliteitsboekhandel een zekere bescherming kan bieden. 

  • Door de GBP verliezen de supermarkten een deel van hun concurrentieel voordeel (= lagere prijszetting) ten opzichte van de boekhandel. Dit zou een (potentiële) meerverkoop voor de boekhandels kunnen genereren en zo de dalende trend van het aantal boekhandels kunnen afremmen/keren.

Tot slot, maar niet in het minst, gaat men er vanuit dat de GBP zekerheid geeft aan de consument over de prijs van een boek, zodat die zich bij een aankoop veel meer kan laten leiden door kwalitatieve aspecten (klantvriendelijkheid, service, aanbod, specialisatie, …) ipv financiële.

Wat staat er in het Regeerakkoord? Wat wil het Vlaams Parlement?

De gereglementeerde boekenprijs wordt tweemaal vermeld in het regeerakkoord:

  • P22: “Met een gereglementeerde boekenprijs, in de vorm van een maximaal kortingsplafond gedurende de eerste zes maanden, geven we de sector ademruimte om te blijven investeren in een rijk en divers boekenaanbod.”
  • P134: “We voeren een gereglementeerde boekenprijs in, zodat bij de verkoop van nieuwe boeken gedurende de eerste zes maanden een maximaal kortingsplafond geldt, om de boekensector ademruimte te geven om te blijven investeren in een rijk en divers boekenaanbod.”

Uit de hoorzittingen in het Vlaams Parlement is gebleken dat er een breed draagvlak bestaat om een GBP in te voeren.

Hoe werkt het voorstel van de GBP?

Het ontwerp van decreet dat de Vlaamse Regering heeft goedgekeurd, voert een boekenprijswetgeving in met geplafonneerde kortingen op nieuwe boeken tijdens de eerste zes maanden dat ze op de Vlaamse boekenmarkt te koop zijn.

Concreet:

  • De uitgever stelt voor boeken die hij voor het eerst in de Vlaamse Gemeenschap in een bepaalde uitvoering in het handelsverkeer brengt een prijs vast.
  • Voor boeken die in de Vlaamse Gemeenschap worden geïmporteerd, stelt de importeur een prijs vast.
  • Het basisgegeven is dat na het bepalen van een vaste prijs door uitgever of importeur, de verkoper een maximale korting van 10% mag geven. Op deze kortingen bestaan wel enkele uitzonderingen (zie verder).
  • Die prijs wordt doorgegeven aan een door de Vlaamse regering aangestelde instantie. Die moet een makkelijk toegankelijke website bijhouden en updaten waarop de gereglementeerde boekenprijs van de aangemelde boeken voor iedereen makkelijk te raadplegen is. Op die website zullen oa de datum van beschikbaarheid van het boek staan, het ISBN-nr, de productvorm (paperback, hardcover,…), de prijs, eventuele kortingen/acties, de taal, de einddatum van de GBP, enz.
  • Er wordt geopteerd om geen actieve controle op het terrein uit te voeren maar te werken op basis van een systeem van klachten. Daarbij heeft de ‘klager’ verschillende opties.
    • Een eerste is het opstarten van de ‘klassieke’ weg waarbij volgens het economisch recht een klacht kan worden ingediend bij de rechtbank van koophandel. Die kan verschillende maatregelen opleggen gaande van een stakingsvordering, boetes etc.
    • Het decreet voorziet ook een tweede piste via een geschillencommissie ,naar analogie met federale geschillencommissies bv. inzake consumentengeschillen. Die kan bemiddelen maar ook – indien de partijen daar akkoord mee gaan – als arbitragecommissie optreden (waarvan de uitspraak ook voor de rechtbank afdwingbaar is).

Welke uitzonderingen op de maximale korting van 10 procent worden toegestaan?

Voor scholen zijn kortingen mogelijk van maximaal 25% op de vastgestelde gereglementeerde prijs voor boeken die worden verkocht. Die korting werd bewust ingevoerd omdat zij een culturele en educatieve doelstelling hebben die prioritair is. Voor biliotheken is dit maximaal 20%.

De regeling bevat nog de uitzondering van de “afwijkende prijzen”: 

  • voor promotie-acties (actieprijzen) waar bijvoorbeeld kan worden gedacht aan het inleveren van een bon uit een bepaalde krant of magazine of het intekenen op een boek voor of na verschijning.
  • de zogenaamde serieprijzen die bv. interessant kan zijn voor een uitgever bij de verkoop van een trilogie of een bijzondere gebeurtenis zoals de toekenning van een grote literaire prijs aan een bepaald auteur waardoor er plots een verhoogde interesse ontstaat bij het publiek om een hele serie/set van de hand van de auteur te kopen.
  • Of een zogenaamde combinatieprijs die bvb kan bestaan uit de verkoop van een kinderboek met een luisterboek of een spel of pop gelinkt aan het boek. 

Voor wie en waarom is een GBP nuttig/nodig?

Voor de consument:

- prijstransparantie
– groter kwaliteitsaanbod
– grotere keuze tussen de boekhandels
– kwalitatieve begeleiding gaat grotere rol spelen

Voor de auteur:

- mogelijk grotere royalties (nu gemiddeld 10%)
– meer kans om ‘moeilijkere verkoopbare’ boeken gepubliceerd te krijgen
– betere professionele begeleiding

Voor de uitgever/importeur:

- behoud van afzetmogelijkheden
– mogelijks grotere winstmarges
– meer ‘middelen’ om te investeren in moeilijkere verkoopbare publicaties = risicospreiding

Voor de boekhandelaar:

- Gelijke startkansen in vergelijking met grotere ketens
– kan zich profileren op ‘kwaliteit’= service, vakkennis, …

Welke effecten worden van de invoering van een GBP verwacht?

Een versterking van het kwaliteitsvol aanbod en meer ademruimte voor de kleinere boekhandel.

In het voorontwerp van decreet wordt voorgesteld om na vier jaar een evaluatie op te maken.

Op basis van de gegevens van het jaar voor de invoering van de GBP, zal een rapport worden opgemaakt dat als nulmeting dient voor latere evaluaties. 

Het is de bedoeling om het effect van de GBP op de sector van bij de start te monitoren. Zowel kwantitatief door de nulmeting, als kwalitatief, door met de sector in gesprek te gaan. 

  • Dialoog met de sector is belangrijk. De GBP evalueren op enkel kwantitatieve cijfers zou een vertekend beeld kunnen geven. Een stijging of daling van de verkoop is immers van veel meer afhankelijk dan van de prijs. Ook het aanbod (bestsellers, verfilmingen), trends en hypes (cfr kookboeken), promoties etc. oefenen een invloed uit op de prijs van een boek. Dat maakt het moeilijk om de invoering van een GBP exact te ‘meten’. 

Voor de toetsing zal onder meer worden rekening gehouden met de volgende criteria: 

  • Aantal boekhandels en/of verkooppunten met een minimaal aanbod
  • Aantal Vlaamse uitgeverijen actief op de Vlaamse boekenmarkt
  • Productie/afzet/omzet/ aanwezigheid in boekhandel van genres (NUR) en titels van literair-culturele boeken en totale aanbod
  • Aankoop/collectiebeleid bibliotheek: alle titels en specifiek literair-culturele genres
  • Informatie die de boekenkeuze van de eindgebruikers ondersteunt
  • ….

Gaat de GBP niet tot hogere prijzen leiden ?

Neen, hogere prijzen dan de vastgelegde boekenprijs kunnen niet. Er kan enkel een korting tot maximaal 10% worden gegeven. 

Een publicatie die nu € 20 kost, kan niet méér kosten. De boekhandel kan het boek enkel maximaal 10% goedkoper aanbieden, dus aan ten laagste 18 € en dat gedurende zes maand.  

Het is dus een misvatting dat de gereglementeerde boekenprijs een hogere boekenprijs genereert. 

Een Noorse studie maakte de vergelijking tussen de boekensector in 15 Europese landen,waarvan er negen met een vaste of gereglementeerde boekenprijs en zes zonder prijssysteem. Eén van hun bevindingen was dat een GBP geen direct effect heeft op de gemiddelde prijs van boeken. In landen zonder een vaste of gereglementeerde boekenprijs, zijn de gemiddelde prijzen niet noodzakelijk lager zijn dan in landen mét een boekenprijs. De prijs van een boek is veel meer afhankelijk van andere factoren (zoals bijvoorbeeld de stijging/daling van de algemene consumptieprijs) 

Is de regeling ook van toepassing in Brussel?

Om de regeling ook in Brussel juridisch sluitend te maken, zullen onderhandelingen worden gevoerd met de Franstalige maar bovenal de federale overheidDeze laatste is bevoegd voor de prijszetting bij zogenaamde bicommunautaire instellingen. In afwachting van een sluitende regeling wordt aan het beperkt aantal Brusselse boekhandels die Nederlandstalige boeken verkopengevraagd de regeling op vrijwillige basis toe te passen.

Wanneer wordt de GBP van kracht? 

Na de definitieve goedkeuring door de Vlaamse Regering wordt het ontwerp ingediend bij het Vlaams Parlement. Verwacht wordt dat de gereglementeerde boekenprijs in het voorjaar 2017 van kracht wordt.